Chỉ dẫn thương mại trong Esports 2026: Từ trải nghiệm số đến tài sản vô hình trọng yếu

Thể thao điện tử (Esports) đã phát triển thành một ngành công nghiệp toàn cầu với giá trị thương mại lớn. Điều này tạo nhiều cơ hội hợp tác với nhà tài trợ, nhượng quyền và kinh doanh sản phẩm liên quan. Logo, tên đội tuyển, linh vật và khẩu hiệu của các đội trở thành tài sản quan trọng, góp phần củng cố thương hiệu.

Hiện nay, Esports vẫn áp dụng chung các quy định về nhãn hiệu, tên thương mại và bản quyền mà chưa có khung pháp lý chuyên biệt. Tình trạng này gây rủi ro tranh chấp thương hiệu do trì hoãn đăng ký bảo hộ và khó xác định phạm vi bảo hộ khi Esports giao thoa với công nghệ mới (metaverse, NFT).

Những khoảng trống pháp lý này đòi hỏi nghiên cứu và đề xuất giải pháp bảo hộ đối tượng chỉ dẫn thương mại trong Esports nhằm bảo vệ giá trị thương hiệu và khai thác tối đa tiềm năng kinh tế của ngành.

Esports – Sự chuyển mình của ngành công nghiệp tỷ đô

Từ một hình thức thi đấu giải trí kỹ thuật số đơn thuần, Esports đã có bước chuyển mình ngoạn mục, trở thành một ngành công nghiệp thể thao – giải trí toàn cầu với giá trị thương mại khổng lồ. Các số liệu thống kê cho thấy, trong giai đoạn 2018 – 2023, doanh thu toàn cầu của ngành Esports tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm, đạt mức 1,38 tỷ USD vào năm 2023 và được dự báo sẽ vượt ngưỡng 2 tỷ USD vào năm 2025 [1].

Tuy nhiên, sự bùng nổ thực tế đã vượt xa con số đó. Theo các báo cáo phân tích thị trường năm 2026, quy mô doanh thu toàn cầu của ngành Esports đã đạt ước tính lên đến 4,8 tỷ USD trong năm 2025 [2] và dự phóng tiếp tục bứt phá mạnh mẽ, có thể đạt quy mô từ 4,24 tỷ USD đến 4,5 tỷ USD trong năm 2026, với đà tăng trưởng tiến tới hàng chục tỷ USD vào đầu những năm 2030 [3].

Tại Việt Nam, sự phát triển này cũng diễn ra vô cùng mạnh mẽ. Theo Sách trắng Esports 2023, doanh thu ngành đã đạt 5,78 triệu USD, thu hút hơn 28 triệu người chơi thường xuyên cùng hệ thống hàng trăm giải đấu quy mô từ cấp tỉnh đến quốc gia [4].

Tiếp nối đà tăng trưởng ấn tượng đó, các số liệu cập nhật mới nhất cho thấy thị trường Esports Việt Nam đang trên đà mở rộng thần tốc, dự kiến đạt 8,73 triệu USD vào năm 2027 [5]. Rộng hơn, toàn bộ ngành công nghiệp game Việt Nam (với Esports làm động lực cốt lõi) đang hướng tới mục tiêu doanh thu chạm mốc 1 tỷ USD vào năm 2030 [6].

Sự chuyển dịch bứt phá này kéo theo các hoạt động tài trợ, nhượng quyền cũng như kinh doanh sản phẩm (trang phục thi đấu, phụ kiện, vật phẩm số) không ngừng mở rộng, khẳng định vị thế của Esports trên thị trường nội địa. Trước bối cảnh đó, việc bảo hộ các chỉ dẫn thương mại – bao gồm nhãn hiệu, tên thương mại, linh vật và khẩu hiệu – trở thành yếu tố then chốt để bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp và gia tăng giá trị thương hiệu.

Cơ sở pháp lý và sự mở rộng khái niệm “Chỉ dẫn thương mại” trong hệ quy chiếu số

Dưới góc độ pháp lý tại Việt Nam, khoản 2 Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành, tuy không định nghĩa một cách trực tiếp thuật ngữ “chỉ dẫn thương mại”, nhưng đã gián tiếp xác định phạm vi thông qua việc liệt kê các đối tượng cụ thể. Theo đó, chỉ dẫn thương mại được hiểu là các dấu hiệu, thông tin nhằm hướng dẫn thương mại hàng hóa, dịch vụ, bao gồm nhãn hiệu, tên thương mại, biểu tượng kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, kiểu dáng bao bì và chỉ dẫn địa lý.

Trong bối cảnh truyền thống, chỉ dẫn thương mại chủ yếu gắn với các lĩnh vực kinh doanh hàng hóa hữu hình, nơi yếu tố địa lý và đặc tính vật lý đóng vai trò quyết định. Tuy nhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của ngành thể thao điện tử (Esports), cách tiếp cận này bộc lộ nhiều giới hạn. Các yếu tố chiến lược định vị thương hiệu trong Esports hiện nay không còn dựa trên nguồn gốc địa lý hay sản phẩm hữu hình, mà xoay quanh trải nghiệm số và bản sắc cộng đồng.

Logo (nhãn hiệu, biểu tượng), tên đội tuyển hoặc giải đấu (tên thương mại), slogan (khẩu hiệu kinh doanh), thiết kế đồng phục – phụ kiện (kiểu dáng bao bì) và các tài sản kỹ thuật số như mascot 3D hoặc vật phẩm NFT [7], về bản chất đều thực hiện cùng một chức năng: định danh, phân biệt và dẫn dắt hành vi tiêu dùng trong môi trường số. Điều này cho thấy phạm vi của “chỉ dẫn thương mại” trên thực tế đã và đang mở rộng vượt ra ngoài khuôn khổ truyền thống, đóng vai trò trung tâm trong việc tạo lập giá trị thương hiệu.

Do đó, các yếu tố này cần được nhìn nhận như những đối tượng chỉ dẫn thương mại trung tâm trong môi trường ảo.

Việc đặt khoản 2 Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ vào một hệ quy chiếu mới – hệ quy chiếu của kinh tế số và công nghiệp sáng tạo – không nhằm thay đổi bản chất quy phạm, mà nhằm bảo đảm khả năng bao quát và thích ứng của pháp luật đối với các mô hình kinh doanh mới như Esports.

>>> Xem thêm: 03 cú hích SHTT toàn cầu thời AI và lời giải pháp lý cho Việt Nam 

Tầm quan trọng của chỉ dẫn thương mại: Khối tài sản vô hình trọng yếu

Trong môi trường thể thao điện tử (Esports) – nơi giá trị thương hiệu và trải nghiệm cộng đồng đóng vai trò trung tâm – đối tượng chỉ dẫn thương mại trở thành công cụ chiến lược không thể thiếu để định vị và phát triển hình ảnh của đội tuyển, giải đấu và tổ chức.

• • Thiết lập và củng cố bản sắc thương hiệu: Một logo thiết kế chuyên biệt hay một slogan đầy cảm hứng không chỉ giúp nhận diện đội tuyển giữa hàng nghìn đối thủ, mà còn tạo ra mối liên kết cảm xúc bền chặt với cộng đồng người hâm mộ. Logo, tên đội và slogan là tài sản vô hình cốt lõi, hỗ trợ đội tuyển xây dựng hình ảnh riêng biệt và tăng cường sự trung thành của người hâm mộ [8].

  • Định giá tài sản kinh tế mức độ cao: Các chỉ dẫn thương mại là tài sản định giá trong hợp đồng tài trợ, nhượng quyền và thương mại hóa sản phẩm liên quan. Theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO), hiện nay, tài sản vô hình chiếm trung bình 75% giá trị vốn hóa của doanh nghiệp trong ngành giải trí và công nghệ [9]. Thông qua việc khai thác thương mại, đội tuyển và tổ chức Esports có thể gia tăng nguồn thu ổn định và bền vững, đồng thời mở rộng ảnh hưởng thương hiệu sang các lĩnh vực giải trí, thời trang và công nghệ.

  • Khả năng thích ứng và kiến tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn: Trong một nền kinh tế số đầy rủi ro về sao chép và đạo nhái thương hiệu, các yếu tố nhận diện độc đáo đã được bảo hộ sẽ là “lá chắn” vững chắc cho tổ chức. Đặc biệt, sự dịch chuyển của Esports vào không gian metaverse và xu hướng NFT đòi hỏi các biểu tượng này phải được bảo hộ linh hoạt, giúp đội tuyển an tâm mở rộng không gian thương hiệu trên các nền tảng ảo.

Kết luận

Nhìn chung, các đối tượng chỉ dẫn thương mại trong lĩnh vực thể thao điện tử không dừng lại ở ý nghĩa nhận diện bề nổi. Chúng chính là nền tảng chiến lược để phát triển thương hiệu, gia tăng giá trị kinh tế và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các chủ thể trong một môi trường cạnh tranh khốc liệt và liên tục biến đổi. Việc nhận thức đúng đắn và có chiến lược xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với các tài sản này là bước đi đầu tiên, mang tính sống còn đối với bất kỳ tổ chức Esports nào muốn vươn tầm chuyên nghiệp.

>>> Đón đọc: Kinh nghiệm quốc tế về xác lập quyền Sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên Esports

Nguyễn Trần Cát Tường

Nguồn tham khảo:

[1] Newzoo, “Global Esports & Live Streaming Market Report (Newzoo 2022)”, https://newzoo.com/insights/trend/global-esports-market-report-2022

[2] Quantumrun (2025-2026), “Global Esports Revenue Projections 2026”, https://www.quantumrun.com/consulting/global-esports-revenue-projections/

[3] Coherent Market Insights (2026), “Esports Market Size, Share and Opportunities, 2026-2033”, https://www.coherentmarketinsights.com/market-insight/esports-market-4191

[4] Vietnam Esports Industry Association (VIRESA) & OTA Network, “Vietnam Esports White Paper 2022–2023 (VietnamPlus 2023)”, https://vietnamplus.vn/sach-trang-esports-2022-2023

[5] Báo VietNamNet (2025), “ESports Việt Nam dự kiến đạt 8,73 triệu USD năm 2027”, https://vietnamnet.vn/esports-viet-nam-du-kien-dat-8-73-trieu-usd-vao-nam-2027-2360484.html

[6] Báo VietNamNet (2026), “Cách nào để ngành game Việt Nam đạt doanh thu 1 tỷ USD?”, https://vietnamnet.vn/cach-nao-de-nganh-game-viet-nam-dat-doanh-thu-1-ty-usd-2486561.html

[7] Vật phẩm NFT (NFT item): Tài sản số độc nhất, ví dụ trang phục trong game, linh vật 3D hay tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số, được xác nhận quyền sở hữu qua blockchain bằng một token duy nhất và kèm metadata JSON mô tả chi tiết.

[8] A. Smith và B. Johnson, “Brand Identity in Esports”, Journal of Digital Sports Marketing 12, no. 3 (2022), tr. 45-47

[9] WIPO, Global Innovation Index 2023 (Cornell University, INSEAD, WIPO 2023) 62